تقسیم ارث

تقسیم ارث یکی از مهم‌ترین مباحث حقوق مدنی ایران است که حقوقدانان و کارشناسان حقوقی، در دوران تحصیل خود، آن را مطالعه می‌کنند. ارث مال یا حقی است که بعد از کسر دیون و وصایا یا هزینه تجهیز میت، به وراث منتقل می‌شود. در حقیقت تا زمانی که دیون متوفی ادا نشده باشد، نمی‌توان وراث را مالک اموال شخص فوت شده دانست.

جزئیات تقسیم ارث

بر اساس ماده ۱۴۰ قانون مدنی ایران، تملک از روش‌های زیر حاصل می‌شود:

  1. احیاء زمین‌هایی که آباد نیستند.
  2. حیازت اموالی که مباح هستند.
  3. تنظیم عقود و ایجاد تعهدات
  4. ارث

در نتیجه کلیه اموالی که در زمان فوت، به مورث تعلق داشته است و ملک او بوده است، بعد از فوت، به وراث او تعلق می‌گیرد. بدیهی است این اموال می‌توانند در دسته انواع ملک، وسیله نقلیه و غیره قرار گیرند یا منافع کلی مانند طلب شخص از بستانکاران را شامل شوند. علاوه بر این حقوقی همچون حق خیار (ماده ۴۴۵ قانون مدنی)، حق قذف (ماده ۱۶۴ قانون مجازات اسلامی)، امکان رد و اجازه در قراردادهای فضولی (ماده ۲۵۳ قانون مدنی)، حق قصاص (ماده ۲۶۱ قانون مجازات اسلامی) و غیره نیز به وراث شخص فوت شده و به عنوان ارث، منتقل می‌شود.

وراث در تقسیم ارثیه

وراثی که از اموال شخص فوت شده ارث می‌برند، به سه طبقه تقسیم خواهند شد. این طبقات را با در نظر گرفتن متن ماده ۸۶۲ قانون مدنی بررسی می‌کنیم.

طبقه شماره یک

وراث اولین طبقه به شرح زیر هستند:

  1. پدر، مادر و فرزندان متوفی
  2. نوه‌ها
  3. فرزندان نوه‌ها

طبقه شماره دو

وراث دومین طبقه به این شرح هستند:

  1. برادران، خواهران، جد و جده (پدر و مادر پدربزرگ و مادربزرگ پدری و مادری)
  2. فرزندان خواهران و برادران

طبقه شماره سه

در نهایت ورثه طبقه سوم به شرح زیر هستند:

  1. عمو، عمه، خاله و دایی و فرزندان آن‌ها
  2. عمو، عمه، خاله و دایی پدر و مادر متوفی

چگونگی تقسیم ارث برای ورثه طبقه اول

اشاره کردیم که چه کسانی در این طبقه حضور دارند. به طور کلی ابوین (پدر و مادر) متوفی، در هر صورت از اموال او سهم می‌برند. با این وجود با توجه به حضور یا عدم حضور اشخاص دیگر این طبقه، میزان سهم قانونی آن‌ها متفاوت خواهد بود.

در صورتی که تنها پدر و مادر شخص فوت شده در طبقه اول حضور داشته باشند، به پدر دو سوم و به مادر یک سوم از اموال تعلق خواهد گرفت مگر آنکه برای مادر، حاجب وجود داشته باشد که در این صورت، یک ششم به مادر و باقی مانده اموال، به پدر منتقل خواهد شد. بر اساس ماده ۸۹۲ قانون مدنی، در صورتی که شرایط زیر محقق شوند، در جدول تقسیم ارث ، مادر تنها یک ششم سهم می‌برد:

  1. حداقل دو برادر یا یک برادر با دو خواهر یا چهار خواهر برای متوفی حضور داشته باشند.
  2. پدر آن‌ها در قید حیات باشد.
  3. از ارث ممنوع نباشد مگر به سبب قتل.
  4. ابوینی یا ابی تنها باشند. (از یک پدر و مادر یا از یک پدر باشند.)

در صورتی که برای متوفی، اولاد یا اولاد اولاد وجود داشته باشد، روش تقسیم ارث متفاوت خواهد بود. در حقیقت اگر علاوه بر ابوین، اولاد نیز حضور داشته باشند، به هر کدام از ابوین، یک ششم از اموال تعلق می‌گیرد.

علاوه بر این در صورتی که هیچ فرزندی حضور نداشته باشد، نوه از اموال متوفی سهم می‌برد. البته توجه داشته باشید که سهم نوه‌ها با توجه به قاعده مرد‌ها دو برابر زن‌ها محاسبه خواهد شد و در نتیجه جنسیت فرزندان فوت شده، مورد توجه قرار نمی‌گیرد. به عنوان مثال در صورتی که نوه، پسر باشد اما مادر او فرزند فوت شده متوفی است، میزان سهم او دو برابر سهم نوه‌های مونث است.

ادامه بررسی تقسیم ارث در طبقه اول

در صورتی که فرزند یا فرزندان متوفی پسر باشند، اموال به طور مساوی بین آن‌ها تقسیم خواهد شد. این نکته در خصوص فرزندان دختر نیز صادق است. در واقع اگر تمام ورثه دختر باشند، بعد از پرداخت سهم ابوین و همسران متوفی، باقی مانده اموال به طور مساوی به ایشان تعلق می‌گیرد. در صورتی که علاوه بر ذکور، اناث نیز به عنوان فرزندان متوفی حضور داشته باشند، میزان سهم ذکور، دو برابر سهم اناث خواهد بود. توجه داشته باشید که همسر متوفی، در هیچ یک از طبقات وراث قرار نمی‌گیرد بلکه به هر حال از اموال شخص فوت شده، سهم می‌برد. در حقیقت سهم مرد از همسر خود در صورتی که فرزندی نداشته باشد یک دوم و در صورتی که فرزند داشته باشد یک چهارم است. به همین ترتیب سهم زن از همسر خود بدون حضور فرزند یک چهارم و با حضور فرزند یک هشتم است.

در طبقه دوم تقسیم ارث چگونه است ؟

در صورتی که خویشاوندان طبقه اول حضور نداشته باشند، نوبت به طبقه دوم او می‌رسد. خواهران و برادران ممکن است ابوینی، ابی یا امی باشند. مطابق متن ماده ۹۱۸ قانون مدنی، در صورتی که برادران و خواهران ابوینی حضور داشته باشند، اخوه ابی از ارث محروم هستند. این در حالی است که حتی اگر برادران و خواهران ابوینی حضور داشته باشند، امکان سهم بردن اخوه امی وجود دارد.

علاوه بر اخوه، جد و جده نیز حضور دارند که آن‌ها نیز به ابی و امی تقسیم می‌شوند. زیرا ممکن است جد و جده، از خانواده پدر یا از خانواده مادر باشند. به هر حال نحوه تقسیم ارث بین اخوه ابوینی یا ابی با در نظر گرفتن قاعده ذکور دو برابر اناث و نسبت به اخوه امی، با در نظر گرفتن قاعده ذکور برابر اناث انجام می‌شود. به عبارت دیگر در صورتی که جد و جده ابی یا ابوینی باشند، جد دو برابر جده سهم می‌برد. این در حالی است که سهم جد و جده امی با یکدیگر مساوی است.

جدول تقسیم ارث

در طبقه سوم تقسیم ارث چگونه است ؟

عمو و عمه که برادر و خواهر پدر متوفی هستند، در صورتی که با پدر متوفی، برادر یا خواهر ابوینی باشند، عمو و عمه ابوینی و در صورتی که تنها از پدر یکی باشند، عمو و عمه ابی و هنگامی که تنها از مادر یکی باشند، عمو و عمه امی هستند. از طرف دیگر دایی و خاله در صورتی که با مادر متوفی، از پدر و مادر یکی باشند، دایی و خاله ابوینی هستند. در صورتی که تنها از پدر، با مادر متوفی نسبت داشته باشند، دایی و خاله ابی و در صورتی که تنها از مادر، با مادر متوفی ارتباط داشته باشند، دایی و خاله امی متوفی هستند.

بر اساس ماده ۹۳۰ قانون مدنی، در صورتی که اعمام و اخوال ابوینی حضور داشته باشند، به اعمام و اخوال ابی سهمی تعلق نخواهد گرفت. توجه داشته باشید که اعمام و اخوال امی، همیشه در کنار اعمام و اخوال ابوینی سهم می‌برند. به این نکته در مواد ۹۳۲ و ۹۳۴ قانون مدنی اشاره شده است.

برای تقسیم ارث چه باید کرد ؟!

بر اساس متن ماده ۹۳۵ قانون مدنی، اخوال یا خویشاوندان مادری، همیشه یک سوم از اموال شخص فوت شده را به عنوان سهم قانونی دریافت می‌کنند و باقی مانده اموال نیز به اعمام یا خویشاوندان پدر تقدیم خواهد شد. در نظر داشته باشید که اگر در بین اخوال، یک نفر امی باشد، یک ششم از سهم اخوال به او می‌رسد و اگر متعدد باشند، یک سوم از سهم اخوال به آن‌ها تقدیم می‌شود. میزان تقدیم شده نیز با در نظر گرفتن قاعده ذکور دو برابر اناث، بین ایشان تقسیم خواهد شد.

همچنین در صورتی که در بین خویشاوندان پدر یا اعمام، یک نفر امی باشد، یک ششم به او تعلق می‌گیرد. در صورتی که تعداد افراد امی، بیش از یک نفر باشد، به میزان یک سوم از سهم اعمام به آن‌ها تقدیم می‌شود و این میزان، با در نظر گرفتن قاعده ذکور مساوی اناث، بین آن‌ها تقسیم می‌شود. باقی مانده سهم اعمام به اعمام ابوینی یا ابی داده می‌شود که با در نظر گرفتن ماده اشاره شده و قاعده ذکور دو برابر اناث، بین آن‌ها تقسیم خواهد شد. در تمام این حالت‌ها، با در نظر گرفتن متن ماده ۹۳۸، یک دوم زوج و یک چهارم نیز زوجه سهم می‌برد.

پیشنهاد ما

شما می‌توانید از خدمات مشاوره حقوقی تلفنی تیم دادآزما استفاده کنید و پاسخ کلیه سوالات حقوقی و قانونی خود را از وکیل یا مشاوران حقوقی مجرب دریافت کنید. علاوه بر این، امکان مشاوره در خصوص مالیات بر ارث املاک و سایر اموال شخص فوت شده نیز وجود دارد و در نتیجه می‌توانید به راحتی از مباحث حقوقی روز، مطلع شوید. برای استفاده از این خدمات، بر روی لینک مربوط به مشاوره بزنید.

2 پاسخ
  1. محمدی
    محمدی گفته:

    پدرم فوت شده است. مادر و برادرم در ملک پدری ساکن هستند. از چه طریق می‌توانم سهم الارث خود را بگیرم؟
    حاضر به تقسیم ملک نمی‌شوند. ضمنا از پدر وصیت نامه‌ای وجود ندارد.
    ناگفته نماند ۴ نفر از برادرانم حاضر به تقسیم ارث پدری به ما ۴ خواهر نیستند. لطفا راهنمایی بفرمایید.

    پاسخ
    • سید علیرضا زارع مویدی
      سید علیرضا زارع مویدی گفته:

      وقت بخیر.
      ابتدا اظهارنامه‌ای را تنظیم کنید و در آن بنویسید که اگر ورثه برای توافق در تقسیم اموال اقدام نکنند، مراتب را از طریق مراجع قضایی پیگیری می‌کنید. در صورتی که ورثه در مهلت تعیین شده برای تقسیم اموال به صورت توافقی اقدام نکردند، دادخواست تقسیم ماترک را به طرفیت از سایر ورثه تنظیم کنید و در دفتر خدمات الکترونیک قضایی به ثبت برسانید. در صورتی که دادخواست را صحیح تنظیم کرده باشید، دادگاه زمانی را برای تشکیل جلسه تعیین و به شما و سایر ورثه ابلاغ می‌کند که در جلسه حاضر شوید. سپس در صورتی که اموال قابل تقسیم باشد، ابتدا به صورت توافقی و سپس به صورت قانونی اموال را بین شما تقسیم می‌کند و در غیر این صورت، ورثه را ملزم به فروش اموال و تعیین سهم از بهای آن‌ها می‌کند. همچنین در صورتی که حداقل یکی از ورثه درخواست کنند، امکان فروش بعضی از اموال همچون املاک در مزایده وجود دارد.

      پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگو شرکت کنید؟
نظری بدهید!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *